به نگارش دکتر صادق علی اکبری
ماجرا از این سؤالها شروع شد: «به جز آن چه در دانشگاه تدریس میشود، چه چیزهایی در آینده شغلی و زندگی دانشجویان تأثیرگذار است؟» و «چرا این چیزها را در دانشگاه درس نمیدهند؟»
با این سؤالها، کمکم درس «مهارتهای نرم» * متولد شد. مهارتهای نرم، به توانمندیهای عمدتاً غیرفنی تلقی میشود که بر کیفیت انجام وظایف فنی و حتی کیفیت زندگی تأثیرگذار است. به عنوان مثال، مهارتهای تعاملی و ارتباطی، همکاری و کار تیمی، مدیریت بحران و فشار کاری و همچنین حفظ سلامت بدن و روان، از جمله مهارتهای نرم محسوب میشوند. در واقع «مهارتهای سخت» (hard skills) شامل دانش فنی و تخصصی است که در انجام یک کار یا شغل لازم هستند (مثل دانش برنامهنویسی برای مهندسان کامپیوتر) ولی مهارتهای نرم بر انجام مؤثر وظایف تأثیر میگذارند و کارایی و لذتبخشی زندگی و شغل را افزایش میدهند.
تعریف و ارائه درس مهارتهای نرم، یکی از تجارب دلنشین و هیجانانگیز من در سالهای اخیر بوده است. بگذارید سیر تصویب و ارائه این درس را خاطرهوار تعریف کنم:
– من و سیداحسان محمودی، تیم شدیم. هر دو دغدغه ارائه چنین درسی داشتیم. سیداحسان مدیرعامل یک شرکت خصوصی است و سالها تجربه تحصیل و کار در بهترین دانشگاههای ایران و خارج از کشور را دارد. چه از این بهتر؟!
– شروع به همفکری درباره محتوای درس کردیم. با همکاران دانشکده، دوستان فعال در صنعت و عزیزان خارج از کشور مشورت کردیم و پیشنهادهای آنها را دریافت کردیم و برنامه درسی این درس را مدون کردیم (سیلابس این درس در پایان این متن آمده است).
– روال تصویب درس جدید را در دانشکده طی کردیم. این درس در گروه نرمافزار، با حمایت و تشویق و راهنمایی اساتید این گروه به سرعت تصویب شد. سپس در شورای دانشکده هم با حمایت و دلگرمی اساتید شورا تصویب شد. ولی روال تصویب نهایی در دانشگاه بیش از یک سال طول کشید! هیچ کس سنگاندازی و بدخواهی نکرد، ولی روالها و بوروکراسی دانشگاه بسیار کند و زمانبر است. به قول یکی از بزرگان، چرخهای دانشگاه شهیدبهشتی مربع هستند! البته چرخهای دانشگاههای دیگر هم بهتر نیستند. کاش بتوانیم به چابکسازی دانشگاهها کمک کنیم. بگذریم…
– در اولین اجرا، چالشهایی در دوران انتخاب واحد داشتیم. دانشجویان این درس را نمیشناختند و غالباً در روزهای آخر انتخاب واحد، علاقمند به اخذ این درس شدند و مشکلاتی برای اخذ این درس داشتند. با حمایت و دلسوزی و صبر و پیگیری معاون آموزشی دانشکده (آقای دکتر شکفته) حدود ۲۵ دانشجو توانستند این درس را اخذ کنند.
– من و سیداحسان، به عنوان مدرس درس، میخواستیم خودمان هم تجربه و پیشرفتی در زمینه مهارتهای نرم داشته باشیم! در واقع خودمان را هم مخاطب این درس میدیدیم. بنابراین از شرکت در این کلاس هیجان داشتیم. با توجه به ماهیت این درس، تصمیم گرفتیم این درس روال ارائه متفاوتی داشته باشد. مثلاً این درس پاورپوینت و پرژکتور ندارد. سهم دانشجویان از حرفها و صحبتهای کلاس، زیاد است. اعضای کلاس و مدرسان، دایرهوار گرد هم مینشینیم تا چشمدرچشم، همه همدیگر را ببینیم. و از همه جذابتر، هر وقت که آب و هوا اجازه دهد، کلاس را به جای اتاقهای دانشکده در آلاچیقهای بیرون دانشکده برگزار میکنیم.
– تقریباً در همه جلسات این درس، من و سیداحسان هر دو به عنوان مدرس حاضر میشویم. در واقع این کلاس، دو مدرس همزمان دارد که در بخش قابل توجهی از جلسه، هر دو به حرفهای دانشجویان گوش میکنیم!
ما از دانشجویان در انتهای هر جلسه، بازخورد میگیرم و از آنها میخواهیم برداشت خود از جلسه را ثبت کنند. تا امروز، محبوبترین جلسات درس از نظر دانشجویان این دو جلسه بودهاند:
۱- جلسهای که یک مهمان (سیدسلمان مصطفوی) در کلاس حاضر شد و روایت تجربیات متنوع خود را برایمان گفت و از میان حرفهایش فهمیدیم که کجاها مهارتهای نرم کمکش کرده است. از ساخت ربات زیردریایی و استفاده از آن در خلیج فارس در سالهای اخیر برای کاربردهای غیرنظامی گفت. قصه کسبوکارهای مختلفی را تعریف کرد که در شکلگیری آنها مؤثر بوده و بعضی موفق و بعضی ناموفق بودهاند. و جزئیات پروژههای هیجانانگیز و عجیب ترکیبی را روایت کرد که مهندسی سختافزار و مهندسی نرمافزار و حتی تخصصهای دیگر در آن دخیل بودند.
۲- جلسهای که در آن کار تیمی را به صورت چند بازی و مسابقه، تمرین و تجربه کردیم. دانشجویان در قالب چند تیم، ساختن سازه با کمک ماکارونی و ساخت برج با کاغذ و استفاده از ابزارهای ظاهراً بیربط در یک بستر کار تیمی را تجربه کردند و سپس درباره این تجربه گروهی، صحبت کردیم.
خلاصه، در کلاس مهارتهای نرم به دانشجو و استاد خوش میگذرد و در هر جلسه، چیزهای جدیدی از همدیگر میشنویم و یاد میگیریم.
من و سیداحسان دوست داریم تجربه این کلاس را به اشتراک بگذاریم. مثلاً شاید اساتید علاقمند شوند و درس مشابهی را در دانشگاههای دیگر هم ارائه کنند. همچنین مشتاقیم تجارب و پیشنهادهای دیگران را بشنویم و این درس را پختهتر ارائه کنیم. اگر علاقمندید، یک ایمیل به بنده بزنید تا انشالله در اولین فرصت، یک دورهمی درباره تبادل تجربه داشته باشیم.
سیلابس درس مهارتهای نرم که در دانشگاه شهید بهشتی به تصویب رسیده را در این فایل میتوانید ملاحظه بفرمایید.
دیدگاهتان را بنویسید